ER BEZİ (PROSTAT) HASTALIKLARI

   Halk arasında prostat bezini bilmeyen çok azdır onun için er bezi olarak değil prostat olarak anlatacağım.

Sadece erkeklere ait bir organdır.Bu bez idrar kesesinin altında ,büyük abdest yolunun önündedir.İçinden idrar borusu geçer ve meni yolununda açıldığı yer buradadır.Meni için ön sıvıyı üretir.Yaklaşık 15-20 gram veya CC.kadardır.Şekil itibariyle kestaneye benzer.Çok kan damarı olan bir organdır.Doğuştan hastalıkları önemli değildir.Sonradan olma hastalıkları ise gençlerde farklı yaşlılarda ise daha farklıdır.Yaş ilerledikçe kanserleri çok görülen bir organdır.Burada 3 önemli hastalığını anlatacağım.

1---Prostat iltihabı “Prostatit”

Cinsel aktivitenin başladığı dönemde ve cinsel olgunluk döneminde çok görülür.Bunların bir kısmında idrar yolundan giren veya kan yoluyla gelen mikroplar vardır (Bakteriel Prostatit).Bir kısmında ise mikrop bulunmaz (Non bakteriel prostatit).Genelde benzer belirtiler vardır.İdrar yaparken yanma ,sancı. Sık idrara gitme, idrar bitmiyor hissi, idrar yolundan akıntı gelmesi,cinsel isteksizlik,erken boşalma,testislerde ,kasıkta,belde apış arasında,makat etrafında hafif ağrılar olur.Bu hastalığın Akut (alevli) döneminde yüksek ateş,üşüme ,titreme, idrar yolundan kanlı akıntı gelmesi ,idrar yapma güçlüğü olabilir.Daha ziyade kronikleşmiş (müzmin) formu görülür.Bu hastalığa zemin hazırlayan nedenlerin başında düzensiz cinsel yaşam,çoçuk olmasın diye yapılan doğum kontrol yöntemleri (Dışa çekerek boşalma,kondom kullanımı) ,cilt enfeksiyonları, sinüzit, bademcik iltihabı,kuyruk sokumu iltihabı,diş çürükleri,aşırı veya çok az cinsel boşalma gelir.Mikroplar bu bezi çok sever ve her ilaç bu beze girip bu mikropları temizlemez.

Teşhis için prostat bezinden alınan sıvının tetkiki ve mikrop araştırılması gerekebilir.Bunun için Ürolog makattan muayene yapacaktır.Mikropsuz olanların tedavisi daha kolaydır.Mikrop olanlar için uygun bir antibiyotik seçilerek biraz uzun süre (ortalama 2-4 hafta) kullanıllır.Yukarıda sayılan nedenler varsa giderilir.Alkol ,baharat,acı ekşi bir süre alınmaz.Cinsel yaşam düzene konur,aşırılık varsa giderilir yetersiz  ise artırılır,bunun net bir sayısı yoktur ancak haftada iki cinsel boşalma herkes için normal sayılır. Aslında çok önemli bir hastalık değildir ancak gençler bu hastalığa yakayanınca tüm erkekliğinin gideceğini zannederek panik olurlar ve gereksiz yere çok üzülürler.Bunlarda psikolojik tedavi de gerekebilir.Doktor doktor dolaşan prostatit hastalarının sayısı oldukça fazladır.Bunlardan bir kısmına prostat masajı gerekebilir.Cinsel yaşamlarının düzeltilmesi çoğukez şikayetlerinin geçmesini sağlar.

2---İyi huylu Prostat büyümesi “BPH: Benign Prostat Hiperplazisi”

Halk arasında Prostat olmuş denen hastalık budur.Geçmiş yıllarda çok ölümlere neden olduğu için hala korkulan bir adı vardır.Ancak günümüzde bu hastalık çok kolay tedavi edilmekte ve ölümede neden olmamaktadır.Prostat bezi yaşın ilerlemesne paralel olarak irileşir.Yani büyümeye devam eder.İnsanın yaşlanmasına, eskimesine ve hücre kaybetmesine inat bu organ hücre depolamaya devam eder.Yani büyür.Bu büyüme çoğukez iyi huyludur.Yaşın dahada ilerlemesiyle  kanserleşme ortaya çıkabilir.Kanserlerden ilerde bahsedeceğim.Bu hastalık kansere dönmez o ayrı bir gelişmedir.İyi huylu büyüme 40 lı yaşlarda başlar 50-60 yaşları arasında en çok görülür.70 yaşına gelenlerin %70 inde vardır ve bunların yarısı tedaviyi gerektirir.Büyümeden DHT (Dihidrotestosteron) denen bir hormon sorumlu bulunmaktadır.Dişilik hormonu (Östrojen) buna destek olmaktadır.Bunlara ilave olarak bir takım bümeyi teşvik eden faktörlerde vardır.Prostat büyümesini bu hormonlara müdahale ederek önlemek mümkün ancak çok yan etki ortaya çıkar.Halk arasında şu veya bu şekilde önleme yöntemleri var ancak hiç birisi bu süreci etkilemez.Kabak çekirdeğini met edenler çok sadece yağlanmanıza neden olur ve önlemez.Ben çok hasta gördüm kilolarca yemişler sonra gelip ameliyat oldular.İdrarı oturarak veya ayakta yapmanında buna bir etkisi yoktur,o olay sadece idrar kesesinin iyi boşalmasına yardım eder.

Büyüyen prostat ilk önce idrar yolunu daraltır,şeklini bozar,idrar borusunu uzatır ve çarpık hale getirir.İdrar kesesinin içine doğru büyüyerek idrar kesesini küçültür ve idrar kesesi ağzını büzer,orada varislere neden olur.Erken dönemde idrar kesesinin kalınlaşmasına neden olur. Geç dönemde idrar kesesi incelir dışa doğru cepler (Divertikül) yapar.İdrar böbreğe doğru geri kaçar (Reflü).Bunun sonucu böbrek yetmezliği gelişebilir. Bu hastaların bir kısmı idrarını tam boşaltamaz,idrar kesesinde artık idrar (Rezidüel idrar) kalır.Bunlarda iltihaplanabilir,taş tkeşekkülü olabilir.Çok sık idrar gitmek zorunda kalırlar.

Hastalığın derecesine göre değişmek koşuluyla: Gece gündüz sık idrara gitme, idrarını başlatmada gecikme, parti parti idrar yapma, bitmiyor hissi, boşalmama hisi,ıkınarak idrar yapma, idrarını ileri fırlatamama, ayağının  dibine idrar yapma,fıskiyeden çıkıyormuş gibi çatallı idrar yapma, bitirememe, idrar kaçırma (bir kısım hastalar altına pet bağlamak zorunda kalır),bazen yanma ve kanlı idrar görülebilir.Hastalığın evresine göre bunların bir kısmı veya hepsi vardır.

Tanı için: İdrar tahlili, kan tahlili,makattan muayene (Tuşe Rektal), üriner sistem ultrasonu bazen makattan ultrason 

(TRUS)ve idrar akım testi gerekir.Nadiren  idrar yolundan aletle bakmak gerekebilir (Sistoskopi).

Tedavisi hastalığın evresine ve hastanın durumuna göre değişir.İçersinde artık idrar kalmayanlarda çoğukez ilaç tedavisi yeterli olur.İçersinde artık idrar fazla kalanlarda kalıcı ve kesin tedavi cerrahidir.Cerrahi tedaviler kendi arasında ikiye ayrılır:

A/Açık ameliyatlar

B/Kapalı ameliyatlar (TUR –LASER)

Açık ameliyat halen iri prostatlarda özellikle 100 gramın üstünde yapılmaktadır.

Kapalı ameliyatlar daha küçük prostatlara yapılır.Deneyimli kişiler daha büyük prostatlara da kapalı yapabilmektedir. Açık veya kapalı prostat ameliyatlarından sonra prostat  yenilemez. Ancak prostatın çevre dokusu kaldığı için kanser gelişme riski devam eder ve bunların yılda bir PSA (Prostat kanseri araştırma testi) tetkiki gerekir.Son yıllarda geliştirilen laser “Green Light” –“PVP”yeşil ışık prostatın tedavisini çok kolaylaştırmış durumda. Açık  ameliyat veya TUR olamayacak kadar riskli hastalara dahi yapılabilmekte.Kan kaybı çok az,ameliyat sonu çok kısa ve rahat olmakta.

Prostat ameliyatından sonra gecici idrar kaçırmaları,idrar yolunda iltihap idrar borusunda daralma, testislerde iltihap olabilir.Prostat ameliyatı olanlarda meni gelmez ve mesaneye akar oradan idrarla atılır.Prostat ameliyatı  olması öngörüldüğü halde olmayı çok geciktirenlerde idrar kesesinin kalınlaşması ve çalışmasının koordinasyonu bozulduğu için idrar şikayetlerinden bir kısmı tedaviye rağmen sürebilir.Onun için tedaviyi geciktirmemek gerekir.Tedavi oldum fayda görmedim diyenlerin çoğu bu guruba girer.Bunlarında tedavisi için idrar kesesinin basınç testi (Sistometri ) ve idrar akım testi (Flowmetri) yapılarak gerekli tedavi yapılır.Nadiren uzun süre idrar kaçırma ve ilihaplanma devam edebilir.

3-Prostat Kanseri 

   Prostat kanserleri ileri yaş erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden birisidir.Genelde 70 yaştan sonra ortaya çıkar ancak son yıllarda 40 lı yaşlarda dahi görülmeye başladı.Erkeklerin 50 yaşından itibaren bu hastalık için gerekli kontrolleri yaptırması rutin haline gelmiştir.İdrar şikayetleri olan ve ailesinde bu tür kanserler olan erkeklerde 40 lı yaşlanda bu testleri yaptırmak gerekir.

   Prostat kanserinin birkaç türü vardır ancak en sık görüleni “Prostat Adenokarsinomu” dur.Hepsinin belirtisi aynıdır.Sinsi bir hastalıktır.En sık görülen belirtileri sık idrar gitmek,idrarın bitmiyor hissi,gece idrar kalkmak,bazen yapma güçlüğü,idrarın çatallı çıkması olabilir.Bunlar iyi huylu prostat büyümesinde hatta prostat iltihaplarında da olabilen belirtilerdir.Bu tür belirtileri olan hemen kerdisine kanser yakıştırmamalı ancak bir üroloji uzmanına giderek tetkik olmalıdır.Kanser ilerleyip kitle olarak çok büyüdüğünde idrar yollarını tam tıkayabilir,hatta böbrekden gelen kanalların ağzını bile tıkayarak böbrek yetmezliğine neden olabilir.En önemlisi de bu kanserler kemiklere yayılır.Özellikle yassı kemikleri seçer.Bel ,kalça ve diğer kemikler.Bazen kemik kırıklarıyla doktora gider ve o zaman prostat kanseri olduğu ortaya çıkar.Bazen de bel ve kalça ağrılarıyla  tedavi olmak için gider ve hastalık o zaman teşhis edilir.İleri evrede ciddi kilo kaybı,kansızlık,halsizlik ve çok şiddetli kemik ağrıları olur.

   Tanı için :İdrar tahlili,Kanda PSA (Prostat kanseri araştırma testi), PAP,makattan muayene (Tuşe rektal), makattan ultrason (TRUS),prostat biyopsisi,tüm vücut kemik sintigrafisi,MR. Gerekebilir.Bu testler herkese rutin yapılmaz.İdrar tahlilinde iltihap varsa öncelikle onu giderdikten sonra PSA (total ve free) bakılır.Değerler yaşa ve prostat büyüklüğüne uymuyorsa prostat biyopsisi yapılmalıdır.Kesin teşhis ancak biyopsiyle konur.Biyopsi makat yoluyla ultrason eşliğinde özel bir iğne ile 6-24 adet parça almaktır.Bu parçalar patolojiye gönderilir ve tanıyı patoloji uzmanı koyar.PSA değeri yüksek ancak prostat kitlesi büyük olanlarda çok daha fazla sayıda parça almak gerekebilir.PSA yüksek olduğu halde biyopsisi normal gelenler kuşkulu sayılır ve  6 ay 1 sene arasında tekrar parça almayı gerektirir.

   Daha önce iyi huylu prostat nedeniyle  ameliyat olanlarda da prostat kanseri gelişebileceğini belirtmiştim.Dolaysıyla bunlarında aynı tetkik yöntemleriyle tetkik edilmeleri gerekir.

Prostat kanseri tanısı konduktan sonra makattan ultrasonla (TRUS) tetkik edilerek etrafına yayılıp yayılmadığı araştırılır. Gerekirse MR de yapılır.Ayrıca vücudun başka yerine yayılıp yayılmadığı özellikle tüm vücut kemik sintigrafisi ve gerekirse akciğer MR ile araştırılır.

Tedaviye gelince hastanın yaşına, prostat kanserinin derecesine, yayılma durumuna göre değişir.Öncelikle şunu belirtelim ki bu hastalık erken yaşlarda ortaya çıkarsa daha kötü seyirlidir ve çok daha köklü tedavi edilmesi gerekir.Çok ileri yaşlarda ortaya çıkanlar tedavi edilmese dahi çoğukez öldürücü değildir.

   Yayılmamış (Lokal hastalık) prostat kanserlerinde 75 yaşın altındakilere ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa ameliyat yapmak en köklü tedavidir.Bu ameliyatın adına “Radikal Prostatektomi” denir.Bu ameliyatla prostat bütünüyle içindeki idrar borusuyla beraber çıkartılır,ayrıca meni bezleri ve prostatın yayılma yolları olan bezeler de çıkartılır.Bu ameliyatın sonunda geçici idrar kaçırmaları olabilir,cinsel güç bozulabilir.Ancak bu komplikasyonlar tedavi edilebilir.Komplikasyonları öne sürerek bu ameliyattan kaçmamak gerekir.Komplikasyon birazde hekimin deneyimine başlıdır.Ameliyattan en geç bir ay sonra PSA bakıldığında “0 veya ona yakın bir değer çıkması gerekir.PSA düşmemişse hastalık yayılmış veya yetersiz ameliyat olmuş ve doku kalmıştır.

   Lokal hastalık olduğu halde ameliyat olamayacak kişilere Konformal Radyoterapi (Şua tedavisi),Brakiterapi (Prostat bezi içersine radyoizotop  sokmak), HİFU (ultrasonla prostat kanserini eritmek) ve hormon tedavisi önerilir.Her birin etkinliği ve sonuçları anlatılır ve hastaya uygun olan tedavi seçilir.Bunlardan hormon tedavisi cinsel gücü bozar ve ileride etkisiz hale gelebilir.Radyoterapi ve hormon tedavisi ardışık şekilde birlikte yapılabilir.

   Prostat kanseri yayılmış ise bu tedavilerden sadece hormon tedavisi geçerlidir.Diğerlerinin yararı yoktur ve yapılmaz.Hormon tedavisi dediğimiz şey erkeklik hormonu ile ilgilidir ve bazı ilaçlar bunun yapılmasını durdurur veya erkeklik hormonunun kaynağı olan testisler çıkartılır.Genelde genç insanlar testislerini aldırmayı istemezler onlara ilaç verilir.Ancak ilaçlar etkisiz hale geçebilir o zaman testisleri almak gerekir.Ayrıca diğer kanser ilaçları verilir.